Trong ba năm qua, có hai nguyên tố ảnh hưởng lớn đến thị trường dầu lửa. trước tiên là sự gia tăng sản lượng dầu đá phiến của Mỹ, biến nước này từ một nhà nhập cảng dầu lớn thành một nhà xuất khẩu dầu ngày một quan yếu. Thứ hai là liên minh giữa Arab Saudi và Nga, hai nước đã cộng tác để giảm sản lượng dầu, nhằm chống lại tác động từ sự "sinh sôi nảy nở" của dầu đá phiến.
|
|
Nhân viên tại cơ sở dầu ở Abqaiq, Arab Saudi hồi tháng 10/2019. Ảnh:
Reuters
.
|
Tuy nhiên, sự hiệp tác giữa Arab Saudi và Nga chừng như đã chấm dứt. Arab Saudi, thành viên quyền lực của Tổ chức Các nước Xuất khẩu dầu lửa (OPEC), tuần trước đề xuất cắt giảm sản lượng, trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu suy giảm do Covid-19. Tuy nhiên, Nga, không phải là thành viên OPEC, đã từ khước. Thế bế tắc biến thành một cuộc chiến giá dầu.
Sau cuộc hội đàm với các thành viên OPEC tại Vienna, Bộ trưởng Năng lượng Nga Alexander Novak trở lại Moskva để tham khảo ý kiến các lãnh đạo ngày 5/3. Khi ông vắng mặt, các quan chức OPEC đã họp bàn và thống nhất cắt giảm sản lượng 1,5 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 1,5% nguồn cung của thế giới. Theo đó, OPEC sẽ cắt giảm khoảng một triệu thùng còn Nga và các nhà sinh sản khác cắt giảm phần còn lại.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Nga thẳng cánh từ khước đề xuất. OPEC+ (OPEC và các đồng minh không thuộc tổ chức) cũng không hợp nhất được việc đấu cắt giảm sản xuất 2,1 triệu thùng một ngày - hợp đồng sẽ hết hạn vào cuối tháng ba. Điều này tạo ra nguy cơ dòng dầu cực lớn sẽ đổ vào thị trường vốn đã thừa hàng khi nhu cầu giảm mạnh trong bối cảnh Covid-19 đang làm ảnh hưởng đến nhu cầu năng lượng toàn cầu.
Sau khi Nga khước từ hợp tác, Arab Saudi quyết định phản đòn, thông báo cho khách hàng hôm 7/3 rằng họ sẽ giảm giá sâu vào tháng 4. Các nhà sinh sản khác trong khu vực như Kuwait và Các Tiểu vương quốc Arab hợp nhất (UAE) có thể học theo Arab Saudi. Các quan chức Arab Saudi cho biết mục tiêu của họ là xúc tiến nhu cầu để giành thị phần.
Thị trường chóng vánh phản ứng với biến động này. Giá dầu thô sáng 9/3
, mạnh nhất kể từ năm 1991. Cả Brent và WTI đều về đáy 4 năm và giao tế quanh 30 USD một thùng. Mức giảm co hẹp về 18% vào buổi chiều.
rạn vỡ trong liên minh Arab Saudi và Nga có thể chỉ là tạm bợ. Các động thái cuối tuần qua có thể là một phần của ván cờ thương thuyết và Arab Saudi và Nga chung cục sẽ thỏa hiệp. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài, không gì có thể ngăn giá dầu giảm xuống mức thấp nhất trong chí ít 5 năm.
"Nếu một cuộc chiến giá dầu thực sự xảy ra, sẽ có nhiều bên chịu ảnh hưởng trên", Badr Jafar, chủ tịch công ty Crescent Petroleum của UAE, nói. "
Nhiều nước sẽ phải chuẩn bị cho những cú sốc kinh tế và địa chính trị".
Giá dầu giảm mạnh sẽ làm thương tổn các nhà sản xuất dầu trên toàn thế giới, đặc biệt là Venezuela và Iran, những nền kinh tế đã chịu sức ép từ lệnh trị của Mỹ. Các nước đang phát triển phụ thuộc vào dầu mỏ như Nigeria, Angola và Brazil có thể bị suy thoái kinh tế đáng kể.
Giá giảm cũng sẽ gây thêm sức ép tài chính cho các công ty dầu của Mỹ, hàng chục trong số đó đã ngừng hoạt động trong những năm gần đây. Các công ty dầu mỏ đã thải hồi công nhân ở Texas và các bang chuyên về sinh sản dầu khác.
Lần gần đây nhất Arab Saudi và các thành viên OPEC khác để nguồn cung dầu toàn cầu gia tăng nhằm đấu với các nhà sinh sản dầu đá phiến ở Mỹ là vào cuối năm 2014, khiến giá dầu giảm xuống dưới 30 USD một thùng. Tuy nhiên, biện pháp này không thành công vì các công ty Mỹ đã nỗ lực tăng sản lượng và các nhà đầu tư nối đổ tiền vào các doanh nghiệp. Năm 2019, Mỹ là nước sinh sản nhiều dầu nhất thế giới.
Năm 2016, Nga cùng OPEC liên hợp để đẩy giá dầu lên bằng cách hợp nhất cắt giảm sản lượng trong ba năm qua.
Nga đã đạt được tầm ảnh hưởng chính trị quan yếu ở Trung Đông bằng cách liên kết với OPEC trong ba năm qua. Nhưng giờ đây, Nga lựa chọn đi một mình, từ chối kết hợp với OPEC.
Giới chuyên gia đánh giá họ muốn nhắm vào ngành dầu đá phiến của Mỹ.
Nga tin rằng việc họ hạ sản lượng sẽ chỉ càng giúp lĩnh vực này sống khỏe, giúp Mỹ nẫng tay trên các khách hàng của Nga
.
Còn với Arab Saudi, sự cộng tác với Nga trong ba năm qua đã giúp củng cố sức mạnh cho OPEC vào thời điểm họ bị đe dọa vì sức sinh sản dầu đá phiến của Mỹ. Phản ứng của Arab Saudi trước động thái "giáo giở" của Nga có thể thực chất không nhằm trả đũa Nga mà nhằm vào Mỹ.
"Nga luôn nói rằng họ muốn đấu với ngành công nghiệp dầu đá phiến. Giờ đây, Arab Saudi đang đi trước người Nga một bước để tuyên chiến với dầu đá phiến của Mỹ", Johannes Benigni, người sáng lập viện nghiên cứu JBC Energy Group, nói.
Giới chuyên gia đánh giá việc để giá dầu giảm kiên cố sẽ có ảnh hưởng đến kinh tế Arab Saudi và Nga, tuy nhiên, họ ưng điều đó để đạt được đích. Arab Saudi cho rằng chiến lược ngày nay sẽ không thất bại như hồi năm 2014, vì Phố Wall đã nản do lợi nhuận từ đầu tư dầu thu về chậm chạp và các công ty vừa và nhỏ đang gánh những khoản nợ lớn.
Chris Midgley, người đứng đầu bộ phận phân tách toàn cầu tại S&P Global Platts, chỉ ra rằng Arab Saudi là nước có phí tổn sản xuất thấp nhất và ít nợ nên có thể dựa vào dự trữ ngoại hối để đỡ đòn.
Midgley nói thêm rằng Nga "có thể chỉ đơn giản là để đồng rúp trượt giá". Trong khi đó, "ngành dầu đá phiến của Mỹ vững chắc sẽ phải lĩnh đòn. Họ khó có thể thay đổi sản lượng chóng vánh vì nhiều hoạt động đã được xếp đặt và ấn định từ trước", Midgely nói.
Ryan Lemand, tổng giám đốc cấp cao của ADS Investment Solutions, đánh giá các quốc gia Hội đồng cộng tác Vùng Vịnh (GCC - liên minh các quốc gia Arab ở Vùng Vịnh trừ Iraq) có dự trữ ngoại hối lớn nên họ có thể trụ vững trong một khoảng thời kì khi giá dầu thấp.
"Họ có thể trụ được một hoặc hai năm. Những bên khác thì không thể. Tôi nghĩ rằng Nga sẽ không duy trì được lâu. Nga rồi sẽ quay lại với vòng tay của OPEC+ giống như vài năm trước", Lemand nói.
Trong khi đó, Chris Weafer, đối tác cao cấp tại Macro Advisory, chỉ ra rằng "đồng bạc của Nga linh hoạt trong khi đồng riyal của Arab Saudi gắn liền với biến động của USD (riyal ghim với USD theo một tỷ giá nhất định)". "Điều đó có tức thị Moskva khó có thể là bên nhượng bộ trước, vững chắc không phải trong 3 đến 6 tháng nữa", ông nói.
"đích lớn của cả hai có thể là các nhà sinh sản dầu đá phiến ở Mỹ", Weafer nói.
Vượt ra ngoài cuộc chiến giành thị phần, Nga có thể đang muốn trả đũa chiến dịch trừng trị năng lượng gần đây của Washington.
Ba tuần trước, chính quyền Trump áp lệnh trị đối với một công ty con của tập đoàn dầu khí Nga Rosneft vì họ ủng hộ chính quyền Tổng thống Venezuela Maduro.
"Nga không chỉ đơn giản nhắm mục tiêu vào các công ty dầu đá phiến Mỹ, họ muốn nhắm vào chính sách trị của Mỹ và Washington thực hiện được chính sách đó là vì có nguồn cung năng lượng dồi dào nhờ dầu đá phiến", Helima Croft, từ công ty tài chính RBC Capital Markets, viết.
Croft cho biết Igor Sechin, CEO của Rosneft và là thân tín của Putin, tuồng như đã thuyết phục Moskva thách thức ngành công nghiệp dầu đá phiến Mỹ. "Giống như Putin, Sechin xuất thân từ cơ quan tình báo Nga và là một người theo chủ nghĩa dân tộc", Croft viết. "Làm suy yếu ưu thế năng lượng của Mỹ không chỉ hấp dẫn với ông về mặt lợi nhuận mà còn cả về tinh thần hệ".
"tất đều sẽ bị tổn thương, kể cả Nga", Bjornar Tonhaugen, từ công ty nghiên cứu năng lượng Rystad Energy, nói về tác động của giá dầu giảm. "lợi. của động thái này là hẳn nhiên nó cũng sẽ làm tổn thương Mỹ".
Câu hỏi đặt ra là Trump sẽ làm gì.
Mỹ và Arab Saudi là đồng minh, Riyadh phụ thuộc vào nguồn cung thiết bị quân sự của Mỹ nên Trump có thể gây ảnh hưởng với nước này.
Ông đã điện đàm với hoàng thái tử Arab Saudi, đàm đạo về cuộc chiến giá dầu hôm 9/3. Trump cũng đã trình diễn.# rõ ông sẵn sàng dùng thuế quan và các biện pháp trị để đạt được mục đích chính trị.
"Nếu đây là Tổng thống Obama, bạn sẽ đoán chắc rằng chính quyền sẽ không làm gì cả và để giá dầu tự điều chỉnh", Weafer nói. "Nhưng với Tổng thống Trump, bạn không thể đoán được ông ấy sẽ làm gì".
Phương Vũ
(Theo
NYTimes
)
